08-06-12

Kiezers in het buitenland

De splitsing BHV op het hellend vlak zetten, was de grote pas voorwaarts voor de vorming van een regering. Een van de eerste stapjes die nu gezet zijn in het ontrafelen van dit dossier is de versoepeling van de kieswet voor Belgen in het buitenland. Is dit het legendarische Belgische compromis dat gedrenkt is in het even legendarische Belgische surrealisme? Wat hebben Belgen in het buitenland te maken met Brussel-Halle-Vilvoorde?

Het zijn vooral de Franstalige partijen die achter dit dossier staan. De splitsing BHV zou volgens hen, een aderlating betekenen voor het kiezerspotentieel van de Franstalige partijen. Daarom waren zij vragende partij voor deze versoepeling. Kunnen Belgen in het buitenland een verschil maken in de verkiezingsuitslag in België? Stemmen de Belgische expat’s masaal voor Franstalige partijen? Om dit uit te zoeken zijn er een paar vragen van belang: Wie zijn die Belgen in het buitenland, waar trekken ze naartoe en vanwaar komen ze? Met hoeveel zijn ze en hoe is hun stemgedrag en dat van hun kinderen en kleinkinderen die zelfs geboren zijn in een ander land?  

 


 Hoeveel Belgen emigreren en waar wonen ze?

Volgens de laatste tellingen zouden er 289.062 Belgen officieel in het buitenland wonen. Een cijfer dat mager is tov het reële aantal. Registreren op de ambassade is nl niet verplicht voor Belgen. Men gist op een reëel cijfer tussen 500.000 en 1 miljoen. België zou 28 expats hebben op 1.000 nationale inwoners. Hiermee zitten we ergens midden in de Europese lijst. Deze expats vertrekken vooral naar Frankrijk, Duitsland en Nederland. Buiten Europa zijn ze vooral vertegenwoordigd in Canada en de Verenigde Staten. (bron Het laatste Nieuws 12/8/2006).

Emigratie vroeger en nu.jpegAls we de cijfers van immigratie en emigratie naast elkaar leggen, is België vooral een immigratieland. De enigste betrouwbare studie over ons emigratiegedrag werd uitgevoerd door Morelli in 1999. In haar boek Belgische Emigranten heeft Anne Morelli het over de Belgische geschiedenis als een aaneenschakeling van migratiestromen. De ULB-historica noemt die emigratie een vergeten bladzijde van onze geschiedenis (Morelli, 1999). Doch zo vergeten is ze niet, want nu dient ze als compensatie voor de beruchte splitsing van de Brusselse rand.

Vanaf de 19de eeuw tot 1970 was de emigratiestroom van Belgen min of meer constant. In 1970 zien we een belangrijke toename. De cijfers die voorhanden zijn wijzen erop dat de Belgen steeds mobieler worden. In 2007 tonen de statistieken aan dat de Belgen tot de nationaliteiten behoren met de sterkste neiging om te emigreren.

Toen lag het gemiddelde op 4,7 ‰. Concreet betekent dit dat er in 2007 op 1000 Belgen die in België verbleven, 4,7 Belgen het land verlieten. In 1960 was dat nog 1.5 per 1000.

Wie zijn ze?

kieswet,verkiezingen,splitsing bhv,emigratie belgenAls we de cijfers die we hebben, bestuderen, zijn het vooral de jongeren die emigreren en in mindere maten ook wel jong-gepensioneerden. Zelfs de Belgische emigrant vergrijst. Wanneer we de migratie van Belgen volgens geslacht analyseren, blijkt dat de emigratiestroom voor het merendeel uit mannen bestaat. Wat ons interesseert, en zeker belangrijk is voor het stemgedrag van de Belgen in het buitenland, is waar deze mensen vandaan komen. Uit de cijfers blijkt dat tussen 1990 en 2007 40-45% Vlamingen emigreerden, 35-39% Walen en  20% Brusselaars. Voor het stemgedrag, met de huidige splitsing, is het cijfer van de Walen en de Brusselaars van belang en vooral in de meerderheid: +/- 60%. Dit zijn kiezers die in België op Franstalige partijen kunnen kiezen.  

Wanneer we de evolutie van het cijfer bestuderen, stellen we vast dat de Belgen die in Brussel wonen internationaal het meest mobiel zijn, gevolgd door de Walen en de Vlamingen. In 2007 verlieten 11 Brusselaars op 1000 het land. Wallonië was in dat jaar maar half zo mobiel, met 5,7 vertrekken per 1000 inwoners. In Vlaanderen bedroeg de indicator voor mobiliteit 3,37 ‰.

De emigratiestroom is vooral hoog aan de grens met de Belgische gemeenten en Frankrijk, vooral  in Waals-Brabant en aan de andere kant in de provincie Luxemburg. Op de volgende kaart  kunnen we duidelijk zien dat de donkere delen, daar waar de emigratie het grootst is, zich vooral situeert onder de taalgrens, in  het Zuiden van België, met als enclave in Vlaanderen, Brussel.

Wat de cijfers van de Belgische administratie correct aangeven, is de uittocht, niet waarheen de  reis gaat. Want zoals hoger vermeld, is een registratie in de ambassades van België niet verplicht. De vertrekkende Vlaming naar la douce France zouden kunnen verfransen, terwijl de Franstaligen in de Verenigde Staten zich misschien wel Vlaamser blijven informeren. Maar dat is giswerk met een natte vinger. Als we ons aan het cijfermateriaal houden, zien we vooral een uittocht van Wallonië aan de grensgemeenten met Frankrijk.  Met de verkiezingen in 2003 hebben de verschillende Belgische diplomatieke posten een schatting gemaakt van het aantal Belgen onder hun bevoegdheid. Voor die telling werd echter geen algemene methodologie gehanteerd, wat de berekening betwistbaar maakt. Wat er ook van zij, in 2003 schatte men het aantal Belgen dat in het buitenland verblijft op 560.000 (Heiremans, 2005). Dit betekent dat ongeveer 5,5% van de bevolking met Belgische nationaliteit in het buitenland leeft. Uit de inschrijvingen blijkt dat meer dan 67% van de Belgen in het buitenland in één van de 27 Europese lidstaten woont, vooral in de buurlanden van België. Frankrijk (29,5%), Nederland (8,5%), Duitsland (7,2%) en Luxemburg (5,4%) zijn goed voor de helft van alle Belgen in het buitenland die op een consulaat of ambassade zijn ingeschreven. De andere niet-EU landen zijn Zwisterland, Turkije en Noorwegen. De tweede belangrijkste bestemming na Europa is Noord-Amerika (Canada en de Verenigde Staten), waar ongeveer 10% van alle Belgische emigranten leven. De toenemende internationale mobiliteit van Belgen is voelbaar tot in Latijns-Amerika, waar 5% van de Belgische emigranten, buiten de EU, wonen. Uit de cijfers van de consulaten blijkt dat meer dan de helft van deze landgenoten in Argentinië of Brazilië leven.

Wie mag en kan er stemmen?

België is een van de weinige landen waar de stemplicht of opkomstplicht nog bestaat. Belgen die permanent in het buitenland verblijven (uitgeschreven zijn uit België), kunnen stemmen voor de federale parlements-verkiezingen. Zij hebben de keuze uit verschillende mogelijkheden. Zij kunnen stemmen in België of in het buitenland. Als zij in België wensen te stemmen, moeten zij zich als kiezer laten inschrijven in een Belgische gemeente naar keuze. Stemmen in het buitenland kunnen zij bij de diplomatieke of consulaire beroepspost waarbij zij ingeschreven zijn. In beide gevallen kunnen zij zowel persoonlijk als bij volmacht stemmen. Belgen in het buitenland kunnen er ook voor opteren te stemmen per briefwisseling. (bron: www.verkiezingen.fgov.be)

Deze wet is nu met de splitsing van BHV versoepeld. Sinds 1998 mogen Belgen in het buitenland stemmen. De wet was echter duur en omslachtig en moeilijk uitvoerbaar. In 2002 werd deze gewijzigd. Dan kon men in het buitenland op 5 verschillende manieren stemmen: de persoonlijke stemming in België, de stemming bij volmacht in België, de persoonlijke stemming in de diplomatieke of consulaire beroepspost, de stemming bij volmacht in deze diplomatieke en consulaire beroepspost of de stemming per briefwisseling. De wet regelt het stemrecht van de Belgische emigranten tijdens de federale Parlements-verkiezingen en bepaalt dat zij hun stem kunnen uitbrengen als zij zich in de consulaire registers hebben laten inschrijven en als zij de kiesvoorwaarden vervullen. Vanaf dat moment zijn ze onderhevig aan de Belgische stemplicht. Na inschrijving in de gemeente van keuze, schrijft de Burgemeester van die kieskring een oproepingsbrief. Daarna is het stemhokje het uwe, zelfs in Timboektoe.

 Hoe stemmen Belgische emigranten?

De MR loopt al een tijdje met het dossier van het stemmen voor Belgen in het buitenland rond. Reeds in 2008 wilde Daniel Ducarme (MR) dit dossier terug leven inblazen. Een versoepeling is een van zijn basisideeën. Het voorstel was om ook dat de Belgen die geregistreerd zijn in een consulaat, automatisch op de kieslijst staan. Dit zou een vermeerdering zijn van 122.000 stemmen, landgenoten die momenteel ingeschreven staat op een consulaat. De stemming per brief is voor de MR te omslachtig en te traag. Dit bewees de kiezing van 2007 en 2010. De Vlamingen wilden hier echter niet van horen, omdat volgens hen, de meeste buitenlandse stemmers zich inschrijven in de kieskring BHV.  Bewijzen hiervoor zijn moeilijk te vinden. De stemmen van Belgen in het buitenland komen via verschillende diensten binnen, naargelang de manier waarop zij hun stem uitbrengen: per brief, per volmacht of op de ambassade. Het stemgedrag van de Belgen in het buitenland vertoont sterke overeenstemmingen met het stemgedrag in de hoofdstad, meent Ducarme. Ook weer moeilijk te achterhalen. Wat wel duidelijk is, is dat de buitenlandse Belg niet erg onderhevig is aan trends. Met de verbetering van de communicatie, zoals kranten online, is dit enigszins verbeterd, maar de Belg in het buitenland houdt het meestal bij de traditionele partijen. De expatgroep, meestal professionelen, nu zelf wat vergrijsd, zijn geen pendelkiezers, dat zegt toch het cliché. Om praktische redenen zou men de tweede/derde generatie Belgen in het buitenland bij de niet-Nederlandstalige kiezers kunnen tellen, omdat het Nederlands vaak verdwijnt als gebruikstaal. Deze mensen houden het Frans/Duits en het Engels over, zodat zij zich informeren via niet-Nederlandstalige pers.  Toch mogen de Vlamingen de grote emigratiestroom in Nederland niet vergeten en de Belg die in Amerika woont, waar men traditie getrouw blijft vasthouden aan het Vlaamse karakter.

Wat gebeurde er tijdens de Federale verkiezingen in 2010?

Het ministerie van Buitenlandse Zaken meldde op 25 mei dat er bij de komende federale verkiezingen welgeteld 42.489 Belgen in het buitenland hun stem zullen uitbrengen. De plotse val van de regering maakte het voor Buitenlandse Zaken erg moeilijk om tijdig alle Belgen in het buitenland op de hoogte te stellen. Er was een grote informatiecampagne, wat uiteindelijk dus zo'n 42.500 inschrijvingen opleverde. Dit staat in schril contrast met de verkiezingen van 2007 die een opkomst kende van 120.000 Belgen in het buitenland. Belgen in het buitenland beslissen zelf in welke kieskring ze hun stem uitbrengen. Uiteindelijk koos een derde voor B-H-V (14.019), gevolgd door Antwerpen (5.802), Luik (4.075) en Oost-Vlaanderen (3.542). Hekkensluiters zijn Kieskring Leuven (1.549) en Luxemburg (1.423). De geografische spreiding van de inzendingen is als volgt: Twee derde komt uit de omringende landen, met Frankrijk (6.711), Duitsland (3.038) en het Verenigd Koninkrijk (2.098) op kop. Nederland is goed voor 1.619 inschrijvingen, terwijl er vanuit de Verenigde Staten 3.313 registraties kwamen. -wikipedia-

Welke versoepeling zou nuttig zijn?

Het zou misschien nuttig zijn om een andere denkpiste te bewandelen. De traditionele partijen zouden een parlementarier naar voor kunnen schuiven die zich uitsluitend met de Belgen in het buitenland bezighoudt. Zodat deze mensen een aanspreekpunt krijgen in het parlement die rekening houdt met hun specifieke vragen en noden. Maar dat is waarschijnlijk dromen in het ijle. Een Belgische verandering heeft meestal een duur kosten/batenplaatje. Men zou een versoepeling kunnen invoeren die geen financiele impact heeft, nl een verlenging van de termijn voor het toekomen van de stembrieven in België.  Nu moeten deze brieven binnen zijn voor het sluiten van het stemhokje in het vaderland en dat is vaak titanenwerk. Vele stemmen vanuit het buitenland gaan hierdoor verloren.  Of de versoepeling voor ons, buitenlandse Belgen én stemplichtigen een verbetering is, valt af te wachten. Een Belgische verandering is vaak zoals een Belgisch compromis: ceci n'est pas un verbetering.

 

De commentaren zijn gesloten.