08-01-11

Verloren maandag: worstenbrood

worstenbrood.jpg1.jpgVerloren maandag of Verzworen maandag (Frans lundi perdu of lundi parjuré) is een Vlaamse traditie, over het algemeen op de maandag na de zondag na Driekoningen. Deze traditie is vooral hardnekkig in de provincie Antwerpen en in Doornik gebleven. Het is in Vlaanderen en vooral in de provincie Antwerpen de traditie om op die dag worstenbroden en appelbollen te eten. In de streek van Sint-Truiden (Belgisch-Limburg) wordt de maandag voor aswoensdag verloren maandag genoemd. Op die dag begint carnaval.

Over de herkomst van dit gebruik doen vele verhalen en stadslegendes de ronde, het ene al wat accurater omspringend met de historische informatie dan het andere. Op basis van historische feiten kunnen wel een aantal zeer waarschijnlijke hypotheses naar voor worden geschoven.

In archiefstukken is soms sprake van een “verzworen maandag”: een Lorreinse akte uit 1231 verhaalt over de “lundi parjuré”, de dag waarop sommige ambtenaren hun eed aflegden. Deze aanduiding bleef echter niet appelbol.jpgbeperkt tot de maandag na de eerste zondag na Driekoningen. Er wordt immers ook gesproken over de “verzworen maandag van Pasen“ of de “verzworen maandag van Kerstmis“. In Antwerpen wordt hiervan gewag gemaakt in een kerkrekening uit 1431, en later ook in een stadsrekening uit 1513. De eerste “Verloren Maandag” komen we tegen in 1730, te Leuven. Ook hierbij zou het gaan om een dag die “verloren” was: er werd niet gewerkt, omwille van de feestelijkheden ter gelegenheid van de eedaflegging der ambtenaren. Dergelijke plechtigheden werd (in Antwerpen) soms gevolgd door een feest. Om dat feest voor de stad betaalbaar te houden, kreeg men een goedkoop vleesbroodje te eten. Aangezien de ambtenaren de rest van die dag niet meer werkten, werd die dag al gauw “Verloren Maandag” gedoopt.

Een ander verhaal vertelt over de jaren toen de gilden machtig waren, begin 18de eeuw, hun nieuwjaarsfeest werd georganiseerd op de maandag na driekoningen. Er werd dan een ganse dag gevierd en werd er niet gewerkt. In Antwerpen werd er op die dag ook uit het gildenboek voorgelezen. De baas zou daarna zijn gasten uitnodigen voor een drink. In andere gemeenten gingen de gildenleden van deur tot deur nieuwjaarswensen aanbieden, daar kregen ze uiteraard ook wel een borrel. In de westhoek wordt deze maandag: weversmaandag genoemd en in Nederland is het Koppermaandag. Kopperen is: zich tegoed doen aan spijs en drank.

worstenbrood.jpgIn Antwerpen is het lang de gewoonte geweest, en in echte cafés gebeurt het nog, dat men getrakteerd werd op een appelbol of worstenbroodje. Dit idee kwam tot pain_perdu.jpgstand met de bakkers uit de buurt en om het goedkoop te houden, werd er vooral worst gebruikt.

Traditioneel mochten ook de havenarbeiders van Antwerpen op de maandag na driekoningen op kosten van de natiebazen drinken. Daarbij werd hen iets warms te eten aangeboden, samengesteld uit 'onverkoopbaar' vlees in een broodje: verloren eten...wat al gauw de naam van de maandag voortbracht. Het eten van écht worstenbrood, zoals wij dat nu kennen, wordt voor het eerst vermeld in 1913 in het boek van Edward Poffé; "Plezante mannen in een plezante stad”. Het gebruik zou volgens hem pas opgekomen zijn na 1880. Pas na de Tweede Wereldoorlog zorgde het worstenbrood bij de bakker voor een grote toeloop op "Verloren Maandag". Tot op heden werd deze lekkere traditie gehandhaafd en worden in sommige, traditionele Antwerpse horecazaken de klanten vergast op worstenbrood en/of appelbollen.

bron: wikipedia en eigen ervaring.

17:01 Gepost door VIA | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.